Her yili 5 - Féwral küni we yaki 5 - Féwralning aldi - Keynide dunyaning bashqa jaylirida yashaydighan uyghurlargha oxshashla amérikidiki uyghurlarmu türlük paaliyetler arqiliq bu künni xatirileydu. Uyghurlarning yéqinqi zaman tarixidiki muqim weqelerning biri bolghan ghulja weqesining 15 yilliqini xatirilesh munasiwiti bilen amérika paytexti washington etrapidiki uyghur jamaiti xitay elchixanisi aldigha yighilip namayish qildi.
2005 - Yili 4 - Ayda turpan wilayitining yar yézisida sirliq bir qutquzush opratsiyisi yüz bergen. Shu küni yar yézisidiki ayshemgul tursunning dadisi we ikki balisi bir qatil teripidin pichaq bilen yarilandurulghan.
Hazir b d t ning süriye mesilisini hel qilish qararini maqullash qéyin bolmaqta. Qarar maqullashtiki qarimu - Qarshiliqning bir teripide amérika, yawropa birliki we ereb birliki, yene bir teripide rusiye bilen xitay bar.
Yéqindin buyan afriqa döletliridiki xitay shirket ishchilirini arqa - Arqidin görüge éliwélish weqeliri xelqara metbuatlarning diqqitini qozghidi.
Yéqinda rushen abbas xanim amérikining melum shirkitining xizmiti bilen türkiyige kélip, 3 hepte ichide enqere sheher bashliqi we 3 ministir bilen uchrashqanda, ulargha uyghur mesilisini anglatqan.
2009-Yili 5-Iyul weqesidin kéyin, xitay hökümitining achqan «shinjang xizmet yighini» da alghan eng chong qararining biri, xitay ölke we sheherlirini uyghur élini her saheside échishqa qatnashturush boldi.
Xitay kambodzhadin qayturulghan uyghurlarning salametlik ehwali, qamalghan yéri, uchrighan jaza hökümliri qatarliq sot tertipige ait achquchluq uchurlarnila emes, ularning eqelliy kimlik melumatlirinimu xelqara jamaettin yoshurup kelmekte.
Ghulja nahiyisi turpanyüzi yézisidiki atalmish «démokratik usulda élip bérilidighan kent bashliqi saylimi» üchün, kent bashliqi namzatlirini yéziliq hökümet békitip bergen.
Yéqinda tibet erkinlik herikitide jiddiy burulush yüz berdi. Bu heqte intérnétta jiddiy munazire qozghaldi.
Ghulja weqesi sherqiy türkistan dewasining xelqaralishishida intayin muhim rol oynighan, bolupmu türkiyidiki sherqiy türkistan dewasining tereqqiyatida dewr bölgüch rol oynighan.
Awstraliye fédiral parlaméntining kishilik hoquq ishlirigha mesul komissiyisi sherqiy türkistandiki uyghurlarning kishilik hoquqi mesilisi heqqide guwahliq bérish yighini orunlashturdi.
Uyghur élide tunji türkümdiki toqquz kan charlash hoquqi kimartuq qilinip xitay meblegh salghuchilargha ötünüp bérilgen idi.
Gérmaniye bash ministiri angéla mérkél peyshenbe kündin bashlap xitayni ikki künlük resmiy ziyaret qilidu. Uning ziyariti yawropada maliye krizisi partlap, grétsiye, italiye qatarliq döletler jiddiy qutquzushqa duch kelgen nazuk peytke toghra kelgen idi.
Ötken ayda wuken kentide yüz bergen xitay hökümiti teripidin békitilgen, xiyanet qilghan yéza kadirlirini kenttin qoghlap chiqirish weqesidin kéyin, démokratik halda saylam élip bérishi xelqara metbuatlarning diqqitini qozghidi.
Xitayning hindistan-Xitay arisidiki chégra ixtilapigha tutqan pozitsiyisi barghanche özgiriwatqan bolup, bu hindistan terepni ensiritishke bashlighan.
Uyghur aptonom rayonluq xelq qurultiyi yéqinda qanun chiqirip,«uyghur aptonom rayonida xitay xelq jumhuriyitining xizmetke orunlishishni emeliyleshtürüsh qanunini ijra qilish charisi» ni maqullighan.
Insanlarning hayati shunchilik qedirlik, ularning qénimu shunchilik qimmetlik bolup, héchkim öz hayatini erzimes ishlar bedilige nabut qilishni xalimaydu.
Uyghur élidiki xitay dairiliri, uyghur élidin aldap xitay ölkilirige élip kétilgen sergerdan balilardin 1332 nepirini qayturup kelgenlikini xewer qildi. Elwette ularning köp qismi uyghur balilardur.
Dunya soda teshkilati sérek topa dewasi üstide höküm chiqardi: amérika, yawropa, méksika qatarliq döletlerni ghelibe qildi dep jakarlidi. Xitayni meghlup boldi dep jakarlidi.