Uyghur News, Uighur and Tibetan News

You are in Uyghur News » Radio Free Asia Uyghur »

Wall stréét zhurnal géziti: shinjang weziyitini dairiler jiddiyleshtürüwatidu


Date: Friday, 23-October-2009
Please Uyghur News Bookmark and Share
Muxbirimiz erkin 2009-10-23

"5 ?- Iyul weqesi"de nurghun uyghurning iz ?- Déreksiz yoqap ketkenlikige dair mesile xelqara chong metbuatlarning diqqet nezirini qozghashqa bashlidi. Xelqara chong gézitlerning biri bolghan "wall strét zhurnal géziti" jüme küni obzor élan qilip, iz ?- Déreksiz yoqap ketken uyghurlar mesilisini tilgha aldi.

article picture

online.wsj.com Din élindi.

Süret, "wall stréét zhurnal"ning tor bétide bérilgen "5 ?- Iyul weqesi"de iz ?- Déreksiz yoqalghan uyghurlarning mesilisi heqqidiki maqalining tor béttiki körünüshi.


Nyuyorktiki junggo kishilik hoquq jemiyiti bolsa xitayning ürümchi weqesidiki bir terep qilish usulini tenqidlidi.

Kishilik hoquqni közitish teshkilatining aldinqi küni doklat élan qilip, xelqara jemiyetni 5" ?-Iyul weqesi" üstidin tekshürüsh élip bérishqa, xitay dairilirini bolsa iz - Déreksiz yoqalghan uyghurlarning hésabini bérishke chaqirishi amérika "Wall stréét zhurnal géziti"Ning diqqitini tartqan.

Ingiliz tilidiki xelqara chong gézitlerning biri bolghan "wall stréét zhurnal"ning tünügünki sanida mexsus "5 ?- Iyul weqesi"de iz ?- Déreksiz yoqalghan uyghurlarning mesilisi heqqide toxtilip, xitay dairilirining rayon weziyitining jiddiy ehwalgha kélip qélishidiki mesuliyitini sürüshtürgen. Maqalide "uyghurlarni xitay qanunigha xilap wastilar bilen tutqun qilghan dairilerning weziyetning jiddiyliship kétishide jawabkarliqi bar" dep tekitligen.

Bu sözler amérikining nyuyork shehiridiki junggo kishilik hoquq teshkilatining aliy derijilik meslihetchisi gaw wénchyen ependige ait bolup, u, "siz döletni qanun bilen idare qilishingiz lazim. Siz xalighan ademni tutimen désingiz bolmaydu. Siz ademlerni soraq qilish jeryanida xalighanche ten jazasi qollansingiz bolmaydu. Az sanliq milletlerge muamile qilish mesiliside junggo hökümiti özining siyasitini közdin kechürüshi lazim. Qaysi jehetlerde chataq chiqsa uni derhal tüzitishi lazim," deydu.

Gaw wénchyen ependi radiomiz muxbirining kishilik hoquqni közitish teshkilati élan qilghan iz ?- Déreksiz yoqalghan uyghurlar heqqidiki doklatigha dair soallirigha jawab bérip, bu yerdiki nigizlik mesile xitay hökümitining shinjang siyasitining meghlubiyetke uchrighanliqidur, dep körsetti. U mundaq deydu" :bu yerdiki nigizlik mesile junggo hökümitining shinjangdiki az sanliq milletlerge qaratqan siyasitining meghlubiyetke uchrighanliqidur. Bu weqening yüz bérishidiki nigizlik seweb. Junggo hökümiti elwette weqeni 3 xil küchler keltürüp chiqardi, deydu. Lékin méning qarishimche, bu yerdiki tüpki seweb junggo hökümitining shinjangdiki siyasitining meghlubiyiti."

"Uyghurlarning ghayip bolushi" dégen mawzudiki maqalida, kishilik hoquqni közitish teshkilatining aldinqi küni élan qilinghan "5 ?- Iyul weqesi"de iz ?- Déreksiz yoqalghan uyghurlargha dair doklatigha baha bérip, doklattiki emeliy pakitlarning diqqet qilishqa erziydighan alahide ditallarni öz ichige alidighanliqini ilgiri sürgen.

Maqalida, "bu doklattiki emeliy pakitlar diqqet qozghaydu. Xitayda iz ?- Déreksiz yoqalghanlargha dair bu uchur qattiq kontrol astidiki axbarat wastilirida héchqachan xewer qilinmidi. Zorawanliq weqesi eng éghir yüz bergen jay ürümchi üzlüksiz qattiq nazaret astigha élinghan shundaqla pütün rayonning tashqi dunya bilen bolghan alaqisi üzüp tashlanghan," déyilgen.  

Junggo kishilik hoquq teshkilatidiki gaw wénchyen ependi bolsa mezkur ürümchide yüz bergen 5 ?- Iyuldiki weqening xitay hökümiti tilgha almighan yene bir teripini ashkarilap, buning xelqara jemiyetning diqqitini qozghash jehettiki muhim bir qedem hésablinidighanliqini bildürdi. U radiomizgha mundaq deydu: "bu doklat nahayiti muhim ehmiyetke ige. Chünki shinjangdiki qalaymiqanchiliqlardin kéyin, junggo hökümitining weqege qatnashqanlarni qandaq bir terep qilishi xelqara diqqet qilidighan mesile bolup qalghan idi. Nöwettiki mesile néme dégende, junggo hökümitining xupiyane ish élip baridighanliqidur. Yeni xelqara jemiyet uning qandaq tekshürüsh élip barghanliqi, ishlarni qandaq bir terep qilghanliqini bilmeytti. Metbuatlarda junggo hökümitining bu mesilidiki köz qarishila tekitlinip kelgen... Bu ehwalda kishilik hoquqni közitish teshkilatining bu doklati mesilining yene bir teripini yorutup berdi."

Kishilik hoquqni közitish teshkilati doklatta "5 ?- Iyul weqesi"de we weqedin kéyin xitay qoralliq qisimliri ürümchi at beyge meydani we döngköwrüktiki Uyghur meheliliride axturush élip bérip tutup ketken, lékin hazirgha qeder iz ?- Dériki bolmighan 43 neper uyghurning isim - Pamilisini élan qilip, ularning chongi 45 yash, eng kichikining 12 yashtiki ösmürler ikenlikini ilgiri sürgen.

Doklatta balisi, éri yaki qérindishi tutup kétilip iz ?- Déreksiz yoqap ketken ata - Ana we aile tawabatlarning döngköwrük we beyge meydanida yüz bergen tutqun qilish weqelirige dair bayanlirigha yer bérilgen bolup, "wall - Stréét zhurnal géziti"diki maqalide"doklatni oqup chiqish asangha chüshmeydu " dep tekitligen.

 Kishilik hoquqni közitish teshkilatining asiya ishlar mesuli bred adams doklattiki iz ?- Déreksiz yoqalghan 43 adem "déngiz astidiki muz taghning sü yüzige chiqip qalghan kichikkine bir parchisi" ikenlikini ilgiri sürgen. Dunya Uyghur qurultiyi bolsa az dégende 10 ming uyghurning iz ?- Déreksiz yoqalghanliqini bildürgen idi.

Gaw wénchyen ependi iz ?- Déreksiz yoqalghanlarning heqiqiy sani peqet xelqara tekshürüsh élip barghandila melum bolidighanliqini bildürdi. U, "iz ?- Déreksiz yoqap ketkenler aran 43 nepermu yaki dunya Uyghur qurultiyining éytqinidek 10 ming ademmu ? zadi qaysisi eng ishenchlik dégen mesilide peqet ishenchlik, terepsiz xelqara teshkilatlar musteqil tekshürüsh élip barghandila xelqara jemiyetni ishendürgili bolidu. Peqet junggo hökümiti élan qilghan sangha tayinipla bu mesilidiki gumanni tügetkili bolmaydu. Chünki junggo hökümitining özide mesile bolghanliqi üchün kishilerni uning sözige ishendürgili bolmaydu," dep körsetti.

"Wall stréét zhurnal"diki maqalining kirishide mundaq yazghan idi: "xitayning istibdat hakimiyiti qanunsiz jazalash wastilirigha tayinip, qarshi pikirlerni jimiqturup keldi. Shinjangda yüz bergen 5?- Iyuldiki milliy toqunushqa dair yéqinqi bu doklat, dairilerning 'inaq jemiyet' qurushqa qanchilik aldirimaydighanliqini körsitidu."

< class="RFA_copyright"> © Radio Free Asia

Other News / Radio Free Asia Uyghur


Rabiye qadir xanim yaponiyide 2 uniwérsitétta doklat berdi - 23-October-2009
Xitayning axbarat erkinliki arqidin sanighanda 8 - Orunda - 23-October-2009
'Muhebbetning 10 sherti' namliq höjjetlik filim teywenni le... - 23-October-2009
Proféssor zeytunxan prézidént mukapatigha érishti - 23-October-2009
Ikki sotning qarari, yene bir shawguen we 5 - Iyul weqesining xewer... - 23-October-2009
Heptilik xewerler (17 - Öktebirdin 23 - Öktebirgiche) - 23-October-2009
Ürümchi weqesining qurbanliri ashkarilanmaqta - 23-October-2009
Teywen prézidénti ma yingju: 'rabiye qadir térrorchi emes' - 23-October-2009
Rabiye qadir xanim yaponiyide 2 uniwérsitétta doklat berdi - 23-October-2009
Xongkongluqlar amérika prézidénti barak obamani xitaygha bésim ishl... - 23-October-2009
Qazaqistan prézidénti nursultan nazarbayif türkiyide resmiy ziyaret... - 23-October-2009
Rabiye xanimning kagushima uniwérsitétidiki doklati - 22-October-2009
Xitay ishligen 'ürümchi weqesining bash - Axiri' namliq höj... - 22-October-2009
Xakkérlarning hujumi we uningdin saqlinish - 22-October-2009
'Xitayning keynige sozush tedbiri jenubiy déngizda kargha kelme... - 22-October-2009
Istanbulda uyghurlar heqqide muhakime yighini ötküzüldi - 22-October-2009
Bir xanimning aghzidin 5 - Iyuldin kéyinki qeshqer heqqide - 22-October-2009
Qirghizistandiki uyghurlar perzentlirini ana tilda oqutushqa köngül... - 22-October-2009
Xitay, rabiye xanimni ziyaretke teklip qilghan yaponluq tereplerni ... - 22-October-2009
Amérika: obamaning xitay ziyaritidin teywenning endishe qilishi haj... - 22-October-2009
Xitay hökümiti kishilik hoquqni közitish teshkilatining '5? - I... - 22-October-2009
Xitay 2008 ? - Yildiki isyan sewebidin jazalanghan 3 neper tibetni ... - 22-October-2009
Amérika jumhuriyetchiler rehbiri güentanamo uyghurlirining erzini r... - 22-October-2009
'Biz ularni izdeshkimu pitinalmaymiz' - 21-October-2009
Amérika aliy soti güentanamo tutqunlirini amérikigha qoyup bérish h... - 21-October-2009
Adwokat nuri türkel: '5 - Iyul weqesi qatnashquchilirining teqd... - 21-October-2009
Rabiye xanim tokyoda siyasetchiler we muxbirlar bilen söhbet élip b... - 21-October-2009
Xitay xakkérlirining chetellerdiki démokratik xitay tor betlirige q... - 21-October-2009
'Xitay mexpiy tutqan uyghurlarning hésabini bermeywatidu' - 21-October-2009
'Pütün yer shari uyghur rehbirining sehnisi bolup qaldi' - 21-October-2009
Xitay teywenliklerning xangju, ningbo qatarliq sheherlerge kélidigh... - 21-October-2009
Sabiq amérika prézidénti jimi kartér asiyadiki besh dölette namrat ... - 21-October-2009
'Aqsaray bilen dölet mejlisi guentanamodiki uyghurlarni toghra ... - 21-October-2009
Seudi erebistan radiosining uyghur bölümidin 6 kishi mukapatqa érishti - 21-October-2009
Almatada ataqliq ressam abdukérim eysaning 60 yashqa tolghanliqi te... - 21-October-2009


Headline Topics;